مىكند . « 1 » برخى مادرش را ام ولد و يا اسماء بنت عميس گفته‌اند . « 2 » محمّد در كربلا حضور داشته و در روز عاشورا در كنار برادرش امام حسين عليه السلام به شهادت رسيد ، قاتلش شخصى از طايفهء بنى ابان دارم « 3 » بوده است ، كه بر او حمله برد و او را كشت سر او را از بدن جدا كرد و آورد . « 4 » از وى در زيارت ناحيهء مقدسه چنين ياد شده است : « السَّلامُ عَلى مُحَمَّدِبن اميرالمُؤمِنينَ قَتيلَ الأَيادِىِّ الدّارِمِىِّ لَعَنَهُ اللّهُ وَ ضاعَفَ عَلَيهِ العَذابَ الاليمَ ، وَ صَلَّى اللّهُ عَلَيكَ يا مُحَمَّدُ وَ عَلَى اهلِ بَيتِكَ الصّابرينَ » « 5 » درود بر محمد بن اميرالمؤمنين عليه السلام كه توسط ابانى دارمى كشته شده ، خداى كشنده‌اش را لعنت كند . و عذاب دردناك را هر چه بيشتر بر او بيفزايد . و درود خدا بر تو اى محمد و بر خاندان شكيبايت باد . محمّد اوسط بن على عليه السلام محمّد اوسط فرزند اميرالمؤمنين عليه السلام ، مادرش امامه بنت عاص است . « 6 » بنابه گفته برخى از متأخرّان محمد پس از شهادت پدر بزرگوارش در كنار امام حسن عليه السلام بود ؛ و پس

--> ابن شهر آشوب ، ج 3 ، ص 35 ؛ تسمية من قتل ، شمارهء 5 ؛ نسب قريش ، ص 44 ، جمهرة انساب العرب ، ص 38 ؛ المجدى ، ص 12 ؛ ترجمة الامام الحسين ( ابن عساكر ) ، ص 333 ، ( پاورقى ) ترجمه الامام الحسين ابن سعد ، ص 76 ، كامل ابن اثير ، ج 3 ، ص 397 و ج 4 ، ص 76 و 92 ؛ المنتظم ، ج 5 ، ص 57 ، تاريخ خليفه بن خياط ، ص 179 . ( 1 ) . ارشاد مفيد ، ج 1 ، ص 354 . ( 2 ) . مناقب ابن شهر آشوب ، ج 3 ، ص 35 ، كامل ابن اثير ، ج 3 ، ص 397 ، تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 154 ، انساب الاشراف ، ج 2 ، ص 413 ، دارالفكر . ( 3 ) - تسمية من قتل شماره 5 ، ارشاد مفيد ، ج 1 ، ص 354 ؛ اختصاص ، ص 82 ، تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 449 ، مناقب ابن‌شهر آشوب ، ج 4 ، ص 122 ، ترجمه ابن سعد ، ص 76 ، ترجمه الامام ( ابن عساكر ) ، ص 333 ، ( پاورقى ) كامل ابن اثير ، ج 4 ، ص 76 ، 92 ، نفس المهموم ، ص 297 ، تذكرة الخواص ، ص 57 ، المنتظم ، ج 5 ، ص 69 . ( 4 ) - تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 449 ، دارالمعارف ؛ نفس المهموم ، ص 297 ، طبرى مىگويد : [ محمد ] همراه امام به شهادت رسيد اسم قاتلش را [ نيز ] ذكر نمىكند . ( ج 5 ، ص 154 ) ، دارالمعارف . ( 5 ) - الاقبال سيد بن طاوس ، ج 3 ، ص 75 ، بحارالانوار ، ج 45 ، ص 67 ، و ج 98 ، ص 270 چاپ بيروت . ( 6 ) - طبرى و ابن اثير و برخى ديگر گويند : على عليه السلام سه فرزند به نام‌هاى محمد داشته است . محمد اكبر ، همان محمّدحنفيّه و مادرش خوله است . محمد اوسط ، مادرش امامه مىباشد و محمد اصغر مادرش اسماء بنت عميس يا ام ولد بوده است . ( تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 154 ، دارالمعارف ؛ كامل ابن اثير ، ج 3 ، ص 397 ، فرسان الهيجاء ، ج 2 ، ص 55 ، نيز ر . ك : عاشورا چه روزى است ، ص 252 ، تذكرة الخواص ، ص 57 ) .